Pireya Xwadê Ya Źi Dema Keviran: Gundên Gilower

Di destpêkê da gund hee’bun.

Hemî śaristaniyên me yên buhurî u yên hîro li ser gundan ava bun.

Źi aboriyê bigirin heta siyasetê, źi ćandiniyê heta avakirina malan, źi xwandinê bigirin heta hunerê, źi matematîkê heta astronomiyê, źi mîmariyê bigirin heta kartoxrefiyê, źi kedîkirina heywanan bigirin heta bikaranîna berhemên śîrî, ćêkirina kican, baweriya bi xwadêyan …

Xirabreś'a berî 15 hezar salan

Meriv dikare bibêźe gund wekî pireya xwadê ya di navbera dema kevir u medeniyetê da bun.

Gund yekem car li Kurdistan’ê hatine ava kirin. Di destpêkê da gund bi zêdeyî li ciyên bilind, li ser gir u ćiyan hatine ava kirin. Heger xwadê mala xwa li źor ava nekira ewê wan gundan li ser wan ćiyan darê xwa źî nekuta.

Tabî paśê bi hezaran salan vê yekê muhteweya xwa neguhartiye.

Di nav zmanê kurdî da peyva gund źî peyveke pirr karîzmatîk e.

Di nav ćanda kurd da roleke pirr esasî dilîze. Di hemî beśên źiyana kurdan da meriv bandora ćanda gund u gundîtiyê dibîne.

Lê mixabin źiber sebebên siyasî u dagirkeriya bê sînor ćanda kurdan ya bi hezaran salan ya ku źi van gundan derketiye u li temamê cîhanê belav buye, hatiye rencîde kirin, u tê rencîde kirin. Kurd ćendîn źi gundên xwa dur dikevin ew ćend źî bê vegerr tarumar dibin, talan dibin u terrin.

Di zmanê kurdî da esl u feslê gelek peyvan pirr baś tê zanîn. Zmanê kurdî źî zmanekî hîndî-ewrupî ye, loma źî di nav gelek lêkolînan da digel peyvên di nav zmanên din da peyvên kurdî źî hatine dayîn, mesele germ, av, ba, ćun, ar/agir, dest, zman, serî, pê, piśt, zemîn, zevî, zanîn, zayîn u hwd.

Lê peyva me gund ne weha ye. Loma źî pićekî wekî ćaydanka bi devê girtî bu.

Di kurdiya sîvendî ya li roźhilata kurdistan’ê peyva γund mehneya civîn, gilor, gindor dide.

Bala xwa baś bidin peyva kurmancî gindor, hun ê gumana di serê xwa da pićekî zelaltir bikin.

Di dema kurdiya / îraniya navîn da peyva gund wateya artêś, zirp, zirpa artêś ... źî dida. Bi vê yekê em têdigêhiźin ku artêś u zirp di dema xwa ya berê da di nav sîstemeke daîreyî /gilower da dihatine orxenîze kirin ...

Mesele di zmanê partî da peyva gund wateya artêś dida.

Paśê ev peyva me ya karîzmatîk wekî cund derbazî erebî źî dibe di wateyên wekî gun; artêś; dîz, lod da.

Helbet peyvên di zmanê kurdî da źi gerr u geśtiyariyê pirr hez dikin. Źi piśtî ku peyva me gund di erebî da dibe cund u demeke drêź kêfê dike, roźekê dîsan bi forma xwa ya erebî dubare vedigerre mala bavê xwa, yanî vedigerre nav zmanê kurdî u dibe cundî/cindî u mehneya leśkerên ereb dide.

Ereban bi têra xwa mêźiyê peyva me śuśtine. 

Źibo ku mesele pićekî din zelaltir bibe, em berê xwa bidin avestî. Di avestiya ciwan da peyva gunda-, gundā- wateya kund (-ên hêvir) dide.

Bila bala we baś lê ’be, peyva me kund źî helîs-muxlîs eynî peyv e.

Îcarê em berê xwa bidin zmanê hîndî-ewrupî yê źi berî pênc hezar salan.

Ligorî belgeyên di destê me da, ligorî dengnasiya zmanên arî u hîndî-ewrupî meriv dikare peyva me gund hilo heta ser eslê xwa ya źi berî pênc hezar salan drêź bike:

Kurdiya nuh gund ← kurdiya kurmanciya navîn gund “gund” ← “baregeh” yan źî “artêśgeh” ← kurdiya kurmanciya kevin gunda- “gindorî/gilorî, goo/gooy/goog” ← proto-kurdî gu-n-d-a- ← ariya paśîn gu-n-d-a- ← ariya pêśîn gu-n-d-o- ← hîndî-ewrupî gu-n-d-o- “gindorî/gilorî/gilolî/girowerî, goo/gooy/goog”, źi kiryara hîndî-ewrupî gew- “badan, ćevandin, xwar kirin, kemerî/gumbetî kirin”

Peyvên me goo/gooy/goog, gun/gone, gildik, gildî, gildêr/gindêr kirin (→ gindirandin/gundirandin), gindor/gundor/gindore/kundir, gun/gon, gunek, gunoyî, kund (-ên hêvîr), kunêr, cundî/cindî, hemî źî xwarzî u pismamên hevdu ne.

Źi berî bîst salan li Riha’yê, li ser gira Xirabreś’ê (bi tirkî Göbekli Tepe) mabedeke źi berî 12 hezar salan hate dîtin.

Mabed ew ćend bi heśmet hatiye ava kirin ku meriv sosreta xwa b’ xwadê tîne.

Bala xwa bidin peyva me mabed, di kurdiya kevin da wekî magu-pati- bu u mehneya “mîrê magiyê/sihrê” dida.

Di nivîsên farsiya kevin da tê gotin ku magu- navê eśîreke medan e.

Di avestî da peyva magavan- wateya kesê ku aîdî civata Zerdeśtî ye dide.

Em vegerrin Xirabreś’ê. Mabedên li Xirabreś’ê źî di teśeyeke gilower/gindor da hatine ava kirin. Qasî ku xuya dibe di nav hezar salan ra dubare u dubare hatine ava kirin. Her cara ku źi piśtî bi sedan u hezaran salan źi nuh va hatine ava kirin, pêśta mabeda berê bi axê dagirtine u li ser wê ya nuh ava kirine. Tê gotin ku ew mabedên ku di qatên herî źêr da ne, bi qasî 15 hezar salan kevin in.

Paśê źi piśtî hezar u pênc sed salan cara yekem kultura ćandiniyê li Newala Ćolî’yê dest pê dike …

Pêra ew mabed u ćandinî li tevayiya Kurdistan’ê belav bune, mabed di formeke pićuk da di nav gundan da źî hatine ava kirin; u paśê tabî li Roźhilata Navîn, Enetolî u Ewrupê źî belav dibin, lê źi piśtî bi hezaran salan).

Ez li źêr belgefîlmên ku li ser Xirabreś’ê hatine amade kirin belav dikim. Mixabin ne bi kurdî ne.

Bi zmanê elmanî:

Bi zmanê elmanî:

Bi zmanê ênglizî:

WÊNE:

Marco Polo Źî Di Nav „Kurdistan“ê Ra Derbaz Bu

Tê zanîn, Marco Polo navekî gelekî naskirî ye.

Tevî ku min pirr dixwast ez roźekê pirtuka wî ya bi sernavê Bedewiya/Mucîzeya Cîhanê bixwînim źî, heta hîro nebuyî bu qismet.

Vê gavê di destê min da ye u min hîn śêśt rupel xwandine. Lê pirtuk bi temamî źi ćar sed rupelan pêktê.

Xalê me di sala 1254an da li Venedîk’ê ćêbuye u dîsan di dawiya źiyana xwa da di sala 1324an da ćuye ser dilovaniya xwa.

Marco Polo bi rêwîtiyên xwa yên drêź navdar e.

Źi Venedîk’ê bigire heta Ćîn’ê di nav gelek xelk u welatan ra derbaz buye, di nav xelkên xerîb da maye, bi wan ra wextê xwa derbaz kiriye, hînî zman u ćanda wan buye …

Nexśeya riyên rêwîtiya Marco Polo

Di rastiyê da Marco Polo hîn di xortaniya xwa da dest bi rêwîtiyê dike. Gava bav u apê wî źi rêwîtiya xwa ya źi Tataristan’ê vedigerrin, bavê wî mêze dike ku lawê wî buye xortekî serbixwa u loma źî gava źi piśtî demeke din dubare derdikeve rêwîtiyê, wî źî bi xwa ra digire. Marco Polo, bav u apê wî bi hev ra berê xwa dubare didin berbi Esya’ya dur …

Źi Venedîk’ê derbazî Yonanistan’ê dibin. Digêhiźin Stembol’ê. Paśê di ser peravên Deryaya Reś ra tên Trapezunt’ê (Trebzon). Źi wir źî di ser Kelkît’ê ra terrin Argiron’ê (Erzorom) u berê riya xwa berbi baśur va dikin …

Bi taybet behsa Arçiga’yê (Erzingan) dike, pesna bedewiya wê dide, pesna hunera ku li wir pêśketiye dide, pesna hemam u kaniyên wê yên avê dide (r. 30) …

Marco Polo di destpêka pirtuka xwa da (r. 34) li ciyekî di nav hevokekê da behsa kurdan źî dike. Dibêźe: „Li ćiyabendan kurd dimînin; hindek nestoriyanî u yakobîn in , hindek źî mihemedî ne (misilman in). Ev xelkekî cengewar yê fêlbaz e. Divêt haya bazirganên rêwî hertim źi xwa hee’bin.“.

Marco Polo pirr bi kurtî haydariyan dide. Di derbarê ti ciyekî da haydariyên drêź nade.

Di rupela 45an da behsa Kurdistan, Lor u Gulistan’ê źî dike; peyva Kurdistan wekî Curdistan qeyîd kiriye. Bêguman Lor źî Loristan’a me ya hîro ye.
Dibêźe: “ … împeretoriya duyem wekî Kurdistan, ya sêyem wekî Lor, ya ćarem wekî Gulistan … tên bi nav kirin.”.

Dibe ku di rupelên din da źî hindek înformasiyonan bide. Lê ez ew ćend ne bi hêvî me. Helbet dibe ku di nav nivîsên wî yên din da tiśtên din hee’bin.

Divêt meriv źi bîr neke, źi berî ku Marco Polo bimire, keśe, heval u xizmên wî źi wî daxwaz kirine ku rastiya wan ćîrokên xwa bibêźe, źi xwa mikur were ku wî ew welat u xelk nedîtine, nas nekirine; źê xwastine ku pośmaniya xwa li ber raya giśtî rabigihîne ...

Li ser źiyana Marco Polo meriv dikare bi têra  xwa ćîrokê drêź bike. Lê źiber ku mebesteke min ya bi vî hawî tun e, ez ê vê yekê nekim. Źibo min ev înformasiyonên bi kurd u Kurdistan’ê va girêdayî girîng bun, loma min bi kurtî di vê nivîsê da bala xwa daa Marco Polo.

Di sala 1298an da di śerrê deryayî yê di navbera Venedîk u Genua’yê da dîl dikeve. Di dema xwa yê girtîgehê da dest bi nivîsîna bîranînên xwa dike; lê di eslê xwa da ew dibêźe u girtiyekî din źî dinivîse. Tê gotin ku Marco Polo bi xwa źi nivîsînê zêde hez nedikiriye ...

Dêra freh kirî ya bi navê San Lorenzo.

Gava Marco Polo dimire, wî li ba gorna bavê wî vediśêrin.

Lê gava di navbera sala 1580 u 1616an da dêra li ba gorna wan tê freh kirin, ciyê gorna wan źî źiber rêstoresyonê handa dibe u terre.

Bi hêvî me, źixwa nebim źî ne girîng e, ku roźekê ewê kurd źî meraxa gund u navće u baźarên xwa bikin, ewê yek bi yek di nav Kurdistan’ê ra derbaz bibin, li pey ćîrokên xwa.
Kî dizane, dibe ku yek źi wan kurdan roźekê pê l’ śopa nîgê Marco Polo źî bike.

Dumana Źi Devê Kurdan Hiśk E

Ligorî zanîna me ya di derbarê ćîrok u dîroka me da hêdî em źi dema berê bêhtir kemilîne, bi tevî śaśî u kêmasiyên me yên beloqîn.

Lê em bikemilin źî rastiya ćîrok u roźên me yên buhurî naguhere.
Herkes ćîroka xwa nas dike, u herkes li pey ćîroka xwa dibeze.

Bi hezaran salan me rastiya xwa, ćîrokên xwa u heebuna xwa di nav devê xwa da tomar kirin.

Dev e, meriv nikare heta hetayê bigire, gava vedibe mêźiyê meriv vala dibe.

Peyvê ku źi devê meriv derdikeve, źê pê va nikare mêźiyê meriv bilî (miźul) bike.

L’ xwa u bextê xwa neyên xezebê, mêźiyê ku vala buye dev źi ćîroka xwa berdide.

Źixwa dema mesele tê ser kurdên pepuk, divêt meriv xwaliya heftê u heft gundan l’ serê bavê xwa bike.

Kurdê ku di wextê xwa yê berê da tenê bi zmanê xwa kurdî dizaniya u źiber zilm u talana tirkan nedikarî devê xwa vekira, mêźî tîźî, dil bi agir bu. Hêsaba xwa wekî kurdekî źi kîrê bavê xwa ketî dikir.

Lê roźek źi roźan devê kurdan vebu.

Źê pê va mêźiyê kurdan źî di nav devê kurdan ra vala bu u ću.

Bi serê pîrka min ya rehmetî dibêźim, divêt kurdan devê xwa bi bizmar u zîncîran dax bikira, u ew dev venekira.

Lê vekirin. U ewê vekin źî.

Devê kurdan yê vebuyî zixwa ewê źi navê kurdan tenê tîpekê źî li paś wan nehêle. Ćiku ev dev źibo xwa li ber xwa nakeve.

Di dema xwa ya berê da peyva me dev gelekî serê min hêśandî bu. Merax e, min dixwast bizanim ka bi esl u feslê xwa źi ku tê.

Źiber ku gelek êhtîmal hee’bun, zelalkirina eslê peyvê pićekî zor bu.

Lê di dawiyê da ez pê hessiyam ku peyva me dev źi forma xwa ya berê dem tê (mesele wekî silav źi silam).

Tabî peyva me dem di dema xwa da mehneya nefes u pif dida (di ayînên kurdên elewî da hîn źî peyva dem di vê mehnê da tê bi kar hanîn).

Źi kiryara kurdiya kevin *dam- “pif kirin, nefes girtin u dayîn” tê (avestî dam- u sanskrîtî dham- e. Heta zmanê hîndî-ewrupî *dʰemH- paśta terre).

Drêź nekim. Źi bîr nekin ku peyvên me duu, duman u duxan źî eynî peyv in.

Herhal hun źî aniha dizanin ku ćima mêźiyê kurdan yê bi duman berê xwa dide devê kurdan u direve.

Heta ku ev duu, duman u duxan b’ śun da nehatiye u di nav devê kurdan ra neketiye nav mêźiyê kurdan, ev kurd źi vê lanatê xelas nabin.

Îcarê hun dibêźin aniha em ê bi kîźan śurî rabin u śerrê miź u hewran bikin źibo ku em dumana xwa źi ya xelkê alemê cuda bikin, hi?

Rica Dikim, Bila Bê Êś ’Be!

Sosreta xwadê ye, her ku wext derbaz dibe, meh u sal li pey hevdu yek bi yek źi min dibuhurin, ew ćend źî ez li pey dema zaroktiya xwa dikevim.

Gava zivistan tê u sal berbi dawiyê gindir dibe, gava źi niśkê va dikeve nav xewê, bîranînên di zaroktiya min da yên li gundê me źî bi kezeba xwa ya reś min dorpêć dikin.

Źi piśtî sî salan cara yekem di sala 2014an da ćuyî bum gundê xwa.

Avabuna rooźê li gundê me (îlona 2014an)

Tevî ku gundê me yê berê bu’bu pagek/xerabeyek źî, hîn źî li ser piyan bu bi kevir u diwarên xwa.

Di nav xwezayê da gelek heywan hee ne ku źi berî mirina xwa vedigerrin ser axa ku lê ćêbune, mesele masî, mar, pinpinîk/pepule, kusî, teyr ...

Hezar u yek mixabin, ez di pênc-śeś saliya xwa da źi gund derketim, yanî em źê derketin u ćun.

Lê dîsan źî ew dema zaroktiyê ewqas bi hêz di serê min da cî buye ku, bi ćakućan źî meriv nikare wan bîranînan xerab bike. Źi piśtî vegerra min ya źi berî sê salan, hêdî di serê min da buye wekî xewneke zindî, min bi xwa digirre u dibe.

Ez dibêźim xewna min ya di dawiya źiyana min da ewê ćêkirina mala me ya li gundê me ’be. Heger roźekê îmkan ćêbe, ez dixwazim mala me ya berê li gundê me yê wêranbuyî hilo ćêbikim ku bila careke din źî hilneweśe, (bi kurdiya gundê me) bila careke din źî hilneśî.

Ev xewn di dilê min da buye wekî pizot, buye pêt u roź bi roź min diśewitîne.

Ez dixwazim zivistanekê di wê mala xwa da li ber pencereya xwa ru’nim u l’ lutkeyên wan ćiyayan mêze bikim.

Ez dixwazim di wê zivistanê da derkevim der u di bin wan daran da l’ bihiśtên zaroktiya xwa bigerrim. Di nav wan nahal/newal u dolan da dixwazim l’ wan kusî, źuźî, kêrguh/kîrośk, mar, miśk u ćukan bigerrim. Ez dixwazim careke din bi kelecan bikevim nav ziyareta li paś mala me u l’ wan efsaneyên berê bigerrim, devlinga kaniya ku bi bêtonê hatiye girtin, vebikim u bikevim nav wê avê.

Min ê paśê berê xwa bidaya Dalik’a ku wekî keśtiya Nuh Nebî źi ćiyê veqetiye, hatiye źêr u źi xwa ra bihiśteke nuh ćêkiriye.

Ez ê źi Dalik’ê derketima źor, bićuma Arîgaz’ê, min ê li her du golan mêze bikira, min ê bi her du destên xwa ruyê xwa yê śermok bi ava wan biśuśta u bigota, «Min biborînin, va ye ez dîsan li vir im. Dizanim, dereng bu. Dizanim, bextewariya ku we di wan roźan da dayî bu min, min nezanî ...».

Min ê bi hêdîka berê xwa bidaya źor, berbi Gola Sor. Ez ê li źor, li ser Tumî Bilind bisekinîma u min ê bi navê hemî roźên ćuyî l’ cîhanê mêze bikira.

Paśê ez ê di nav axa sor ya daristanê ra daketima nav gundê me. Min ê li ser riya xwa belkî kusiyek źî bidîta. Belkî ewê źi min bi saltir źî bibuya. Min ê źê ra bigota, «Min ê źi ku bizaniya ku hezretî Zerdeśt źi berî sê hezar salan źi te ra kasyapa digot. Min ê źi ku bizaniya ku ev zman, ev rih, ev ćîrok, hemî bi hev ra ćêbune u heta vê kêliyê źî bi hev ra hatine.».

Xerabeyên li ser herda mala me (îlona 2016an)

Ez ê di nav Taxa Śêniyan ra bimeśîma, bićuma mala xwa. Ez ê di nav dêrî ra biketima hundur, min ê bićuya ćaydanka xwa bi ava źi ziyareta paś mala me dagirta u ćayek bikelanda. Pêra min ê hîskana xwa bi ćaya reś dagirta, b’aniya li ser maseya li ber pencereya odeya xwa dayniya.

Min ê di nav bêdengiyeke bextewar da ćaya xwa vexwara. Min ê guhê xwa bidaya xuśśîniya ava nahal u kaniya li ber deriyê me. Min ê pencereya odeya xwa vekira, destê xwa di nav ra drêź bikira u źi bayê sar yê zi bakur ra bigota, «Fermo, ez źî wekî wan masî, mar, pinpinîk, kusî u teyran hatime mala xwa ya ku ez lê ćêbume. Ez amade me, ezbenî. Rica dikim, bila bê êś ’be.».

"Dîntiya" Źi Ezmên Ketî

Dewê di mala me da tirś e.

Źixwa tirś nebe źî zêde xema me nîn e.

Loma em kurd źi huskereyên (tasikên) xwa hez nakin, ćiku dewê di nav da tirś e.

Heta ku haya kurdan źi kurdbuna wan hee’be, ew dew źi vê tirśbunê xelas nabe (tevî ku peyva kurdî dew źi ariya kevin *dʰawgʰa- tê u bi têra xwa kevin e u di zmanê sanskrîtî da źî wekî dogha- ye).

Menśur e, giyayê di hewśa kurdan da źixwa hertim tahl e, bi źehr e.

Tu yê bibêźî qey yên ku wî giyayî dixwin, kurd bi xwa ne, ne berxik u bizin u qantir u mirîśkên wan in.

Lê kurd nexwin źî dizanin, źiber ku ew giya di hewśa wan da mezin bune, loma.

Min źi kurdên normel tiśtek fam nekir.

Qet li ber xwa nekevin. Heta ku hun źi kurdên me yên normel tiśtekî fam bikin, ewê psîxoloźiya we ya heeyî u mayî bibe wekî kolan u kućeyên qerećiyan.

Mesele ew e ku ew bi xwa źî źi xwa tiśtekî fam nakin.

Gava dipeyîvin demće/seet źi kerban diteqin. Źixwa wext ći ye, nizanin.

Kurdê normel kurdê herî ne normel e.

Heger hun bi ya min bikin, berê xwa bidin kurdên ku bi dîntiya xwa bi nav u deng in.

Ćendîn dîntir ’bin, ew ćend źî kezebtir in.

Min heta hîro źî nedîtiye kurdê ku qaśo dînik e, bi zmanê tirk, ereb u farsan axivî ’be.

Demeke drêź bingeha peyva me dîn-ik serê min bi têra xwa tevlihev kirî bu.

Tevî ku min pirr merax dikir źî, min nedizanî ku źi ku dihat. Lê yê ku źi xwa pirsekê dike helbet ewê li pey bersîva xwa źî bigerre.

U ez lê gerriyam, yanî bi salan.

Di dawiyê da mesele baś u xwaś zelal bu.

Hun dizanin, peyveke wekî dîwane źî hee ye di nav ferhenga me da. Tabî bi taybetî źî di nav zmanê wêźeyî da tê bi kar hanîn u di eslê xwa da mehneya dîn-ik dide.

Em pićekî paśta herrin, bikevin nav dema kurdiya kevin u zmanê avestî.

Di avestiya kevin da peyva daēva- mehneya xwadê u di avestiya ciwan da źî mehneya śeytan, hefrîd dide (kurdî dêv). Di zmanê sanskrîtî da wekî deva- ye u mehneya xwadê dide. Mesele li ba yonaniyan xwadê Zeus hee ye, li ba latîniyan diva hee ye u hwd.

Heger em pićekî din paśta herrin, yanî heta sê hezar salên berî mîladê, ev peyv di zmanê hîndî-ewrupî da wekî *dei̯u̯o- [= deyvo-] bu u wateya xwadê ← (xwadê-)yê ezmanî dida ...

Forma kurdiya kevin dai̯va- paśê bi paślêkekê dibe *dai̯vāna- u mehneya dîn-ik l’ xwa bar dike.

De îcarê hun bi rehm u bextê xwadê dikin, heger hun ’bin hun ê ći bikin?

Di destpêkê da ezman e, paśê li ezmên dibe xwadêyê ezmanî.

Lê yê ku li ezmên e helbet dê roźekê dakeve źêr źî.

Guhên vîtkirî dizanin, kurdê ku dewê xwa tirś u giyayê di hewśa xwa da tahl dihessibîne, helbet ewê roźekê źî xwadêyê ezmanî yê bi hezaran salan bigire u bike dînikê hewśa malê.

Dîsan źî hun xeman nexwin, dîntî u xwadatî pismamên hevdu ne.

Xiśtik L’ Te ketiyo!

Zivistaneke bê berf l’ darikekî hiśk diśibe.

Zivistana hiśk bi hiśkiyê namîne, xiśtikan diśîne.

Di zaroktiya min da gava min carina diya xwa diqehirand, bi hêrs źi min ra digot: „Wiyyy, xiśtik l’ te ketiyo!“, u dida duv min.

Zarokên kurd

Lê xiśtik l’ min ne(di)ket. Tiśtên ku l’ min (di)ketin ew źî śimik u solên dayika min bun.

Min nedizanî ku ew xiśtik ći bu. Lê ligorî hêsaba hêrsa dayika min divêt tiśtekî xerab bibuya. Wekî din haya zmanê gundê me źi vê peyvê tune bu. Ya rast, bêbavê di nav zmanê gundê me da ciyê xwa bi têra xwa saxlem kirî bu bi vê nifirê. De were tu him li gundê me xwadî zarok ’be u him źî dest źi vê xiśtikê ber’de. Źixwa tu dest źê ber'dî źî ew dest źi te bernade.

Li hêlekê berxik, mî, beran, bizin, mange, ga, mirîśk u keleśêr, u li hêla din źî kućik, pisîk u miśkên śerrvan, hemî źî wekî zarokekî ćend salî yê malê bi heftcanî bun. Carina hêrsa meriv di gewriya meriv da dikirin girêkî u serê meriv bi paś u pêś l’ dîwaran didan.

Hema te yê bigota hemî heywan źî ligorî nêrînên xwa wekî dewleteke serbixwa bun, yê ku kêfa xwa bi źiyana xwa nedaniya, dibu mîlîtanekî temam.

Îcarê barê vê lotikê yê giran tenê sînîrên śidandî dikarin hil’girin. Loma ye ku kurd carina dibêźin, “Kuro, dike ku źi rika xwa biteqe!”.

Aniha di dema xwa ya berê da kurdan her heywanê li mala xwa wekî endamê malbata xwa dihessibiya. Heger didanê kućikê wan b’êśiya, didanên kesên di nav wê malê da źî têśiyan. Heger zikê heywanan źi birćîbunê l’ hev biketa, kesên di wê malê da źi hêrsan porê hevdu xenćer dikirin.
Drêź nekim, gelek sebebên xwaś hee'bun ku roźekê xiśtik(-ek) bihata.

Derfetek ćênebu ku ez roźekê źi dayika xwa bipirsim, ka ew xiśtik ći bu? Ka wê bi xwa mehneya wê dizaniya yan na?

Ez dibêźim wê bi xwa źî wekî din ew peyv nas nedikir.

Roźekê min berê xwa daa zmanên malbata zmanê bav u kalên xwa.

Bi hezaran salan, heta bi ćar hezar salan paśta ćum, tabî bi salan. Min berê xwa daa bazarê. Gava ez gêhiśtim bazarê, yekî li hêla rast, li ba  stunekê, li bin sîvinga dukana li paś xwa kevank difrotin. Di destê xwa yê rast da tîrê ku rakirî bu źor l’ ba dikir, u bi dengekî têr u tîźî diqîrriya: „hîś-tî-kaaa-“.

Sal hatin, derbaz bun u ćun, lê xiśtik nehat.

Ne tenê sal ćun, dayika min źî l’ pey salan ket u ću.

Yên ku li paś man, xiśtika nehatî u śimikên firiyayî bun.

Bi Pirtukên Pîroz Serê Xwa Diśom

Ez hîn ćend salî me.

Sibehekê em digel xuriniya xwa pêhessiyan ku dapîra min ya di nav nivîna xwa da dest źi nefesgirtinê berdaye.

Roźa din dapîra min radikin, diben goristana gundê me ya li ser riya gundê me, li ser kaśa Kevirê Kirran.

Heta ku ćavên meriv lê drêź dibin, berfê xwa berdaye ser herdê.

Ez li der, li ber deriyê mala me sekinîme. Źi źor va l’ lutkeyên ćiyayên ku li hemberî mala me ne, dinêrim.

Etmosfera li ser berfê ew ćend bêdeng e ku meriv źi derî berf u rooźê ti tiśtekî din hîss nake.

Ez bi mirinê ra rubiru bume. Li ber dawîbuna źiyana dapîra xwa dikevim. Ez dixwazim źi mirinê bifitilim, lê nizanim ez ê bi ći hawî bikim. Ez dibêźim heger ez li paś xwa tiśtekî bihêlim, ez ê ewćend bi zu nemirim. Xwa bi xwa ra dibêźim ez ćima ćêbum u ez ê ćima bimirim? Serê min ew ćend l’ hev ketiye ku hindî nikarim vegerrim ser canê min yê li ber deriyê mala me. Źi źiyanê ewćend aciz bume, źê fam nakim. Herhal źiyan ev e, meriv ćêdibe u paśê źî dimire, dibêźim.

Mêźiyê min yê zarokî nikare źi bin barê źiyanê yê heeyî rabe. Ez di bin pirsên xwa da gêź dibim u terrim.

Ez bi hêdîka mezin dibim, dibim xortekî temam.

Li ser piśta min pirsên min hee ne. U giran in.

Ez źi herda kalikên bavê xwa derdikevim.

Ez bi pirsên xwa me.

Em bibêźin, ez li pey pirsên xwa me. U ez l’ bersîvan digerrim.

Ez l’ mirin u źiyanê digerrim. Ez dibêźim, ev mirin u źiyan ći ne, ći dikin, ći dixwazin?

Ez berê xwa didim felsefeyê, ćênabe. Di dawiya dawîn da serê xwa bi felsefeya marksîst bêtir tevlihev dikim.
Lê hêvî careke di ciyê xwa da runiśtiye, nikarim dest źê berdim.
Îcarê dikevim nav psîkoloźiya sed salî ya xalê me Freud, Reich, Pavlov, Adler, Fromm. Ne pirs tuśî bersîvên xwa dibin u ne źî gerra min bi dawî dibe.
Pêra seriyekî l’ biyoloźiyê didim, nabe. Dîsan bi źiyan u mirinê ra rubiru dibim.
Îcarê dikevim nav dîrokê, nav poeziya bi hezaran salan, nabe. Ez bi tena serê xwa dimînim.
Paśê zman tê bîra min, dibe ku bersîv di nav zmên da vêśartî ’be, dibêźim. Ev pićekî dikeve serê min, u ez berê xwa didim zmanên kevintirîn …

Bi pirtukên pîroz serê xwa ha ha diśom, ćênabe.

Ez u pirsên di zaroktiya min da, em źi hev nabin. Ez di nav xwezayê da l’ nîśanekê digerrim ...

Carina hîssa ku ez nêzzîkî bersîva pirsên xwa buyî bibim,  di min da ćêdibe. Lê di dawiyê da dîsan sernakeve.

Dem derbaz bun, ez źî di nav wan deman ra. Hêdî ez di nav her tiśtî da l’ bersîva xwa digerrim. Źi kurmikan bigirin heta mêś, pel, dar, vîrus, bakterî, av, ćuk, giya u gulan, yanî belaya xwa l’ her tiśtî didim.

Ćênabe.

Ez l’ pitikekê mêze dikim, dixwazim fam bikim, tiśtê ku vê pitikê b’ źiyanê va girê dide, ći ye? Ez bi rik im, ez ê dest źi pirsên xwa bernedim.

Meh meha tebaxê ye, sal sala 2017an e, ez l’ vê pitikê mêze dikim, ez bi hêvî me.
Ez hîss dikim ku ez gelekî nêzzîkî bersîva xwa bume. Pitik rêberiya min dike, min bi xwa ra dikiśîne berbi tiśtekî va.

Pitik hîn nikare bimeśe, li ser pê u destên xwa bi kelecan terre u tê, bazdide, dixwaze rabe ser xwa. Bi kelecan e, xwa wekî pisîkan d’ vir u wir da tavêźe, źi kêfê diqîrre ...

Źi niśkê va di hiśê min da dengek dike teq u ez bi bersîva pirsa xwa ya nîv sed salî ra rubiru dibim.

Ez li ciyê xwa yê runiśtî dikevim nav nimêźa dawiyê. 
Niviśta li ser kefa destê xwa dixwînim. Dićurise.

Her tiśt di halê xwa da kerr dibe u terre.
Źiyan ći bu? Ćima hee'bu? D’ ku da diću? 

Ez źiber vê bersîva hatî u daketî ya piśtî ćel u ćar salan li ber xwa nakevim.
Hun źî li ber xwa nekevin.
Ez bawer nakim ku hun bi zanîna vê yekê bikarin bextewartir bibin.
Heger hun bi ya min bikin, berê xwa, wextê xwa, ênerźiya xwa bidin tiśtê ku we bextewar dike, lê ne bextewartir. Tiśtê ku we bextewartir dike ewê we roźekê nebextewartir źî bike.

Źi bîr nekin, mîna me, ev dema ku em di nav ra derbaz dibin źî zîncîreke źiyanê ya drêź e.

Ti kesê ku bikare vê zîncîra li hev bide, tun e. Hay źi zîncîra xwa hee’bin. Dibe ku roźekê źiyaneke nemir bi dest bikeve, lê ewê śertê źiyanê yê esasî her bimîne, u ebediyen.