Avesta U Zerdeśt, Peyv U Wecize

Di destpêkê da peyv yan wecize hee’bu?

Di destpêkê da peyv hee’bu. Qet nebe Încîl bi vî hawî dibêźe.

Helbet ligorî ragiyandina Încîl’ê meriv dikare bibêźe xwadê źi berî destpêkê hee’bu.

Gundekî li Kurdistan'ê.

Yanî destpêka ku em źê behs dikin, bi karê xwadê yê destpêkê va girêdayî ye.

Heger xwadê karê xwa yê destpêkê bi selametî bi ser nexista, me yê nekariya li ser destpêka me bipeyîvin.

Źibo ku meriv bikare bibêźe di destpêke da peyv hee’bu, divêt meriv heebuna kesekî ya źi berî destpêka me qebul bike.

Lê destpêka me ne bi ćêbun yan źî heebuna xwadê dest pêdike. Na, destpêka me źi piśtî ćêbun u heebuna xwadê dest pêdike.

Źiber ku kesekî di derbarê ćîroka heebun u ćêbuna xwadê da nivîseke xerabe nedaye me, em ê heta hetayê bi filan u bêvan dibêtiyan serê xwa pê gêź bikin.

Lê dîsan źî em dikarin bi tevî nimuneyên heeyî u lîstikên mantiqî xwa l’ ceribandinekê ragirin.

Ćîroka xalê me Darwin ya li ser homo sapiens (merivê zana), li ser kurmik, kêrguh, kêzî, mange, mar, teyr, śêr, pisîk, morî u miśkan dizanin.

Yanî xalê me Darwin navê xwadê guhart u kir evolution u pirtukeke bi du gurćikan daa dest me: Ćêbuna / Pêkhatina Zindiyan (1859).

Tabî ev lotika xalê me Darwin paśê bi saya daneyên dîrokî u zanistiyî hate pesend kirin.

Źi berî ku civatên pêśketî u modern śerrê di navbera xwa u Darwin da bi dawî bikin, îcarê xalê me Freud derkete ser masê, simbêla bada u got:
„Her kî mêr e, bila were!“.

Tiśtê ku di dest da mayî bu, ew źî xalê me Freud kir śorbe, kir nav kodika malê u daa ber me.

Gotineke nas dibêźe, „Herkes źi źiyana xwa gilî u gazincan dike, lê ti kes źi mêźiyê xwa gilî u gazincan nake.“.

Herê, wî mêźiyê ku di destê me da ciyekî ewqas pîroz digirt, xalê me Freud li ber ćavê me ewqas reś kir ku, gava em teniya binê tencika malê dibînin, bi xêra wê em pićekî bêhna xwa vedidin.

Di Gatha’yeke Avesta’yê da (Yasna 19,10) Zerdeśt di helbestekê da weha dibêźe:

riste: a     aētat̰ca. aēṣ̌ąm. uxδanąm. uxδōtəməm.

               U ev e wecizeya herî bi bandor ya wecizeyan

riste: b     yāiš. yauua. fraca. vaoce.

               źi wecizeyên ku carekê hatine axaftin,

riste: c     fraca. mruiiē.

               źi yên ku ewê b’ên axaftin

riste: d    fraca. vaxṣ̌iiete:: 

               u źi yên ku ewê hertim werin axaftin.

Ango Zerdeśt dibêźe di destpêkê da wecize hee’bu.

Peyv di destpêkê da xwadî naverokekê ye, ne mahneyekê.

Peyv xwadî mantiqekê ye.

U peyv xwadî formekê ye.

Divêt em źi bîr nekin, peyva avestî uxδa- mahneya peyv, bêźe, axaftin źî dide. Teśeya uxδa- (partisip presens perfekt) di eslê xwa da mahneya yê/ya gotî/axivî dide. Herweha di Avesta’yê da mahneya yê/ya (źi hêla xwadeyan va) ragiyandî/gotî źî dide (źi kiryara avestî vac-: vak- „peyîvin, axaftin, gotin“ tê = kurdî di-bêź-im, beźe).

Ev peyva avestî aoxta- „peyîvî, axivî“ di kurdiya kurmancî da wekî wate u di kurdiya zazakî da źî wekî vate xuya dibe.

Zerdeśt bi xwa helbestvanek,  dengbêźek, fîlosof ... bu. Avesta bi tevayî źi helbestan ango stranan pêk tê, ku bi ćîrok u naverokên xwa yên drêź heta destpêka ćêbuna zmanê hîndî-ewrupî paśta terrin. Bandora vê destpêkê ya bi peyv u bêźe paśê derbazî Tewrat u Încîl u Qur’an’ê źî dibe. Loma medî u avestî pari-daizā- „bihiśt, cennet“ wekî peyv kete nav wan zmanan źî u di nav temamê zmanên Ewrupe’yî da belav bu, nimune înglîzî paradise, ... Îro em di kurdiya kurmancî da vê peyvê wekî parîz / parêz (< *par-δēz < *pari-daiza-) bi kar tînin.

Di zaroktiya min da gava diya min neynikên xwa dibirriya, wê ew neynikên xwa yên birrî bi xwa ra digirt u dibir der, yan di nav dîwarekî malê da dikir nav kunekê yan źî li ciyekî maqul herd dikola u dikir nav. Tabî pê ra dia źî dikir. Carekê min źê pirsî, min dixwast bizanim ka źiber ći ew neynikên xwa dike nav herdê. Got, „Guneh e. Nebe nebe ku tu roźekê gunehekî weha bikî u neynikên xwa b’avêźî ser ćopê u derudora xwa!“.

Ew roź u ev roź e ku, gava ez neynikên xwa dibirrim, ez l’ diya xwa difikirim.

U heta îro źî neynikên min nećun ser ćopê.

Piśtî bi salan gava min dest bi hînbuna zmanê Avesta’yê kir, min dît ku eynî bîr u bawerî bi eynî śiklî u bi eynî peyvan tê da hatiye qeyîd kirin:
„Divêt tu źibo neynikên birrî ćalekî bikolî.“ (Avesta, Vendīdāt 17,7).

Tu Yê Bi Zaroktiya Xwa Werî

Bextê meriv li ser ćarenivîsa meriv ya zaroktiyê ćêdibe.

Em carekê bala xwa bidin peyva me zarok.

Digel xwandina min ya bilind ya li ser zmanên hîndî-ewrupî, roźekê ez pêhessiyam ku peyva me zarok rasterast bi peyva di Avesta’yê da zaͅϑra- “zayîn m.” (zaͅthra- ) va destbrak e, yanî eynî peyv e.

Bi eslê xwa źi kiryara zan- “zayîn” ya avestî tê, u heta zmanê hîndî-ewrupî *g̑enH- “zayîn” bi śun da terre. 

Gelek peyvên ku hîro di nav gelek zmanan da tên bi kar hanîn źi vê kiryarê tên, nimune: gen, genetîk, re-generation, genie, ...

Lê ev peyva kevin zaͅthra- di kurdiya navîn da dibe zahr.

Di sanskrîtî da wekî janitra- ye.

Mesele em di kurdî da teśeya zar-u-zêć bi kar tînin. Tabî peyva me zêć źî li vir wateya zarok dide u ev źî źi kiryara kurdiya nuh zan / zayîn tê.

Em hilo difikirin ku bextê me di destê me da ye.

Em dibêźin meriv dikare ćarenusa xwa bi destê xwa tayîn bike.

Lê śaś e.

Em xwa u mêźiyê xwa źi rih-u-haletiya xwa mezintir dikin.

Źiber vê yekê ye ku xeyalên me yên destpêkê źi piśtî bi salan li ser piśta me dibin kabus, dibin bar u me bi xwa ra gêź dikin.

Em ćendîn li ber radibin, ew ćend źî di bin u nav kabusên xwa da difetisin.

Di du-sê salên di destpêka zaroktiyê da ćarenivîsa hemî zarokan ya pêśeroźê bi heftê u heft bizmaran tê nivîsîn.

Hetta hetta ev ćarenivîs hîn di dema ducaniyê da diyar dibe.

Źi piśtî bi salan, gava em dibin merivên bi beźn u bîr u bawerî, em źiyan u dinyeya xwa li ser van kabus u bedewiyên zaroktiya xwa ava dikin.

Mesele Hitler di malbata xwa da źi piśtî sê zarokên mirî ćêdibe. Di bin zilmekî mezin ya bavê xwa da mezin dibe. Gava Hitler roźekê pê dihesse ku bavê bavê wî (yanî bapîrê wî) yekî cihu / yahudî ye, hêś u barê vê yekê di nav civaka elman da wî ewćend têśîne ku, ew di temamê źiyana xwa da bi tevî wan kabusan mezin dibe. Bêguman Hitler di vê meselê da kabus u barê bavê xwa źê wergirtî bu. Hîn di dema pitikiya xwa da bi wan kabusan ra rubiru mayî bu.

Lê me encam dît.

Yan źî hun bala xwa bidin Stalin, Mao, Mussolini, Saddam, Esad, Humeyni ...

Em ćîroka Atatürk pićekî nas dikin. Atatürk di temamê źiyana xwa da li ber kabusên zaroktiya xwa śerr kiriye.

Dayika Atatürk (Makbule) di kerxaneyekê da kar dikir. Bavê wî Ali Riza Bey yekî bi sifetên xeyalî ye. Di rastiyê da Ali Riza Bey xwadiyê kerxaneya ku dayika Atatürk tê da kar dikir, bu.

Bavê Atatürk ne bellî ye. Divêt miśteriyekî Ali Riza Bey buyî be. Lê tirkan bavek, dayikek u navekî xeyalî dan wî u źê merivekî xeyalî u efsaneyî ćêkirin.

Di zaroktiya Atatürk ya di qonaxa (yanî kerxaneya) Ali Riza Bey da ew bi ći ra rubiru mayî bu, meriv tenê dikare pićekî texmîn bike ...

Atatürk di dema zaroktî u ciwantiya xwa da yekane u tekane li pey nasnameya xwa bu. Ew bi xeyala wê nasnameyê źiya bu, ew bi xeyala wê nasnameyê bi wan kabusan ra ketî bu nav śerrê źiyanê yê heebun u tunebunê, heta ku wî roźekê derfetek bi dest xist, di bin navê tirktiyê da qirra hemî xelkên din bîne, mîlyonek u nîv ermen (1915) u sê mîlyon kurd (1920 – 1939) bi tewrekî hovane îmhe kir ... U di bin navê tirktiyê da nasnameyeke xeyalî źibo xwa ava kir. Berê xwa daa “medeniyeta roźava” źibo ku bikare di nav “xususiyetên kultura roźava”yî da kabusên xwa meśru bike. Kultura misilmantiyê di vê meselê da rê nadida ku stetuya bav u dayika xwa ya bi kabus meśru bike ...

Em baś dizanin ku Atatürk ti carî nekarî bu źi kabusên xwa xelas bibe. Heta bi mirina xwa wekî kesekî alkolîk, yekî śîzofrenîk u depressîv mayî bu. Źi piśtî gelek śahiyên li Ćankaya’yê bi zorê źin u kećên kesên beśdarbuyî bi xwa dibir malên wan. Tevî ku mêrên wan źinan, bavên wan kećan dizaniyan mebesta Atatürk ći bu źî, ti kesekî nedikarî dengê xwa derbixe.

Atatürk li pey tolhildana kabusên dema źiyana xwa ya zaroktiyê ketî bu, pê źiya heta ku di nav wan kabusan da fetisiya, u paśê źî pê mir.

Min źi berî demekê ćend pirtukên Alice Miller bi tesedufî peyda kirin.

Pirtuka wê ya yekem Dremeya Zarokê Bi Qebîliyet manîfestoyeke bê hempa ye. Yan źî pirtuka bi sernavê Źiyana Te Ya Xelaskirî ...

Ligorî bîr u baweriya min hemî berhemên Alice Miller bê hempa ne.

Xwazila bila kurdan bikariya źi wan berhemên bê hempa bi têra xwa îstîfade bikira, xwazila.

Źi ćîroka xwa nerevin. Źixwa îmkana we ya ku hun bikarin źê xelas bibin, tun e.

Roźa ku we ćîroka xwa bi temamî fam kiriye, hun ê ne źi wê, lê tenê źi barê wê xelas bibin.

Zmanê Bê Rê

Dibêźim herhal gula ku li benda riya rêwiyê xwa ye, di śevan da deriyê xwa nagire.

U ew gul hêviyê dike źi heyvê.

Mirîśkên me źî riya xwa śaś kirine
u dane duv riya navnetewî.

Pêxember Zerdeśt dibêźe, „... źibo ku zmanê min xwadî riyekê bibe ...“ (Avesta, Yasna 50,6).

Źibo peyva rê Zerdeśt’ê kal peyva raiϑiia- (raithya-) bi kar haniye (sankrîtî rathya-). Peyva me rê źi vê peyva kevin tê.

Di dema kurdiya navîn da (500 salên źi berî mîladê heta 900 salên źi piśtî mîladê) kurdên me źi vê peyvê peyva rewî hafirandine.

Bi aqilê kurdên me yên berê, kesê di rê da dibe rêwî.

Wekî aqilekî maqul xuya dike.

Lê eslê peyvê tenê bi rê va sînorkirî namîne, xwa di nav dîrokê ra bi têra xwa drêź dike.

Em dîsan berê xwa bidin Zerdeśt’ê kal.

Di Avesta’yê da peyva raϑa- (ratha-) mahneya erebe, seyare dide (sanskrîtî ratha-). Peyva mê rê di dema kurdiya kevin da źi vê peyvê hatiye hafirandin.

Li Roma’ya kevin Rom’iyan peyva rota źibo ćerx, teker bi kar taniyan. Kurdî rê u latînî rota heta b’ zmanê hîndî-ewrupî rot-h-o- „ćerx, teker“  paśta terrin.

Gava gul bala xwa dide heyvê, dixwaze riya xwa peyda bike, źibo ku źi rooźê mehrum nemîne. Loma deriyê xwa vekirî dihêle.

Gava masî di nav zeryayê da l’ heyvê digerrin, dixwazin riya nanê xwa ya di nav ava śor da peyda bikin.

Kurdê ćiyayî axa di bin nîgên xwa da baś nas dike. Gava źi rê dur dikeve, źi hiśê xwa dibe.

Kurdê ćiyayî li deśtan l’ zmanê koremaran nagerre. Gava źi ćiyayên xwa dadikeve, dergehan źi kezeba xwa ya śewitî bo ćiyayên xwa ava dike.

Kurdê ćiyayî dizane, zmanê di devê meriv da roteya riya mêźiyê meriv e.

Ezmanê Źi Kevirên Hesinî

Ezmanê we bila źi kêvir ’be!

Heger bi dile we nebu, bila ezmanê we źi hêsin ’be!

Ne li ber gotina min bikevin, ne źî li ber ezmanê kevirî.

Di mîtoloźiya xelkê aryan da peyva ezman

źi mahneya kevir hatiye hafirandin:

Avestî asman- „kevir; ezman“,

sanskrîtî aśman- „kevir; ezman“,

kurdiya kirdkî / zazakî asme / aśme…

Tiśtê ku we dîn dike, dermanan źê nepên.
Loma birîna xwa źi bîr nekin, źibo ku hun bikarin l’ dermana xwa bigerrin.
Hesika xwa bi kevćiyan dagirin, hun ê qîmeta źiyanê źê hîn bibin.
Źi bîr nekin, tencika bi hunguv dagirtî tama śorbeya dema xizaniyê nade.
Evdalên pêxas yên di nav śevan da pesna rooźên zelal didin.

Loma źiber xatirê xewnên xwa źi nav śkeftên kevirî dernakevin.

Yê ku l’ sîwariya xwa dihesse, źi hespê xwa danakeve.

Yê ku l’ sîwariya xwa nahesse, wekî peyayê barê xwa dimîne.

Hstêrkên herî geś xwa di kaniya gundê we da l’ ezmên dialînin.
Gava hun destên xwa pê diśon, ezman tê da diheźin.
U li źêr hun himbêza xwa vekin, ewê zîv źê bibarin.

*Peyvên kurdî zîv / sîm źi kurdiya navîn asîmēn “kevirî” tên: zîv ← sîv ← sîm ← a-sîm-ēn.

Śîrê Germ Źi Zmên Dibare

Kudik źi nuh dayika xwa ćêbune.

Hîn di himbêza dayika xwa da canê xwa germ dikin.

Himbêz buye mala kudikan.

Źi banê malê śîr źi memikan dibare. Kudik źi heebuna vê baranê xwa nadin wê hêlê u źê vedixwin heta b’ dilopa dawiyê.

Gava źi nav pêsira dayê derdikevin, bi kuzzînî dikevin ser herdê.

Lê źi  baweriya heeyî ya serketinê danekevin źêr.

U dimeśin.

U bazdidin.

U hevdu gez dikin.

U bi bavo u dayikê ra hêza geza xwa dipîvin.

Sê hefte di ser ra derbaz dibin.

Di roźa bîst u yekem da bavo źi malê derdikeve der.

Roź roźa ceribandinê ye.

Ćêbun macereyek bu, li paś maa.

Kudik di roźa sor da li der hevdu gez dikin, sînora heeyî dipîvin.

Bavo bi hêdîka derdikeve der u xwa dixe nav lîstikê.

Dayê li malê runiśtiye u l’ wan mêze dike.

Bavo bi hemî lîstik u fendan zorê dide kudikan.

Wan gez dike, wan dixe nav devê xwa u tavêźe ser herdê. Wan bi hiśkî dide bezandin. Pehînan l’ wan dide. Wan źi halekî dixe nav halekî din. Di dawiya lîstikê da wan cankêśî dike, wan bi zanîn tîne ber buhurka fetisînê.

Paśê bavo berê xwa dide malê bêyî ku l’ kudikên xwa binêre.

Lê kudik li ser herdê źi hev ketî drêź bune.

Dayê li ciyê xwa yê runiśtî ranabe u narre alîkariyê.

Bavo bi rik e, ewê venegerre.

Kudik pêdihessin, mesele cîddî ye, yan ewê rabin yan źî ewê heta hetayê li wê derê bimînin bê śîrê dayê.

Kudikên ku b’ źiyanê digirin, radibin u xwa heta ber śîrê dayê dikiśînin, di nav mala germ da bi śîrê germ xwa haś dikin.

Kudikên ku li śuna xwa nikarin rabin, her li wir dimînin. Ne dayik u ne źî bavo b’ hawara wan da dićin.

Ango ewê bimirin.

Herê, di roźa bîst u yekan da ew lîstik dibe roźa qiyametê.

Kućik bi vî hawî kudikên xwa di nav tehqîqetekê ra derbaz dikin.

Ligorî normên tippî yên kućikan dê u bav wan bi śiklekî muayene dikin.

Kudikên ku di dawiya wê muayeneyê da li ser piyan dimînin, hêza xwa îspat dikin, deriyê źiyanê l’ xwa vedikin.

Kudikên ku li śuna xwa dimînin u nikarin rabin ser xwa u xwa b’avêzin ber dayikê, li śuna xwa dimirin.

Dayik li śuna xwa ya runiśtî tenê l’ kudika xwa ya źi hev ketî mêze dike, heta ku ew bi xwa ranebuye u nehatiye, nade pê. Wî weha li śuna xwa dihêle heta ku ew dimire.

Kućik nikarin kudikên ku nexwaś yan źî bê taqet in xwadî bikin.
Dibêźin ew luksa me tun e.

Ćêlikên pisîkan yên ku źi piśtî ćêbuna xwa heta heśt-deh roźan ćavên xwa venakin, dayika wan hêdî wan qebul nake. Pisîk vê yekê wekî bê taqetî u nexwaśî qebul dike u naxwaze wext u ênerźiya xwa źibo ćêlikekî bê teqat u nexwaś bide.

Em vegerrin ser rewśa kurdan ya kambax.

Kurdan bi qasî kućik u pisîkekê źî śens nedan zmanê kurdî.

Di roźa destpêkê da destê xwa źi zmanê kurdî śuśtin.

Bi qasî kućik u pisîkekê źî hêza bazuyên xwa pê neceribandin.

Zmanê xwa u śîrê germ yê di devê xwa da gemarî kirin.

Loma źi hev ketin.

Tê gotin ku, gava kućik u pisîk hestiyên kurdan dibînin, “Wey lanet!” dibêźin u direvin.

Qet nebe divêt meriv bi śerefa hestiyên xwa ewqas nelize!

Kolana Xalê Me Einstein

Heger dem hee’be, heger mekan hee’be, heger herdkêśî hee’be, xalê me Einstein źî hee ye.

Ahura Mazdha u ronahiya ebediyen.

Xalo ev dem, cîgeh / mekan u herdkêśî / gravîtasiyon li ser navê xwa tapu kiriye.

Źi berî ćend heftan bu, min źi piśtî demeke drêź pirtukek li ser kurteźiyana xalê me Einstein sîparîś daa.

Pirtuk hat. Nêzîkî pênc sed rupel tê da paldayî li benda min bun.

U ez dest pê dikim.

Nivîskar di beśa yekem da dema xwandina xalê me Einstein u kariyera wî ya di nav salên pey da nivîsiye.

Di beśa duyem da źî kurteźiyana wî ya sosyalî haniye zmên.

Tabî kêfa min zêde bi vê yekê nehat. Źiyana xalê me ya întellektuwelî u sosyalî pirr źi hevdu dur ketî bu. Halbuku serpêhatiyên di nav źiyana meriv da meriv nikare źi pêśeroź u ćarenivîsa meriv cihê bike. Her du źî bi hev ra dikemilin, yek ya din bi xwa ra dikewîne u teśeyeke din źê ćêdike.

Tevî ku xalê me xwandina bilind li Zürich’ê (li Swîsre’yê) bi dawî kiriye źî, paśê źiber bê kariyê berê xwa daye paytext Bern’ê. Bi hariyariya nasekî, li Bern’ê, li ba daîreya patentê karekî peyda dike, di sala 1902yan da. Di roźekê da qasî deh demoźkan / seetan kar dike. Di sala 1905an da teoriyên relatîvîteyê dinivîse. Źê ra dibêźin sala xalê Einstein yên zêrîn. Xalê me heta sala 1909an li daîreya patentê kar dike. Heta sala 1917an źî teoriya xwa ya relatîvîteyî u kêmasiyên wê yên heeyî serrast dike.

Źê pê va xalê me li ser yekkirina teoriya relatîvîteyî u teoriya quantumê kar dike. Kêm-zêde qasî sih salan pê ra miźul dibe. Lê mixabin nikare pirsgirêka heeyî ćareser bike.

Ez di dawiya salên 1980yan da li Bern’ê cî buyî bum. Heft salan li Bern’ê mayî bum. Tevî ku min bihistî bu xalê me Einstein li Bern’ê źiya bu źî, min qet ne'aniya bu bîra xwa ku ez carekê herrim l’ ciyê daîreya patentê u l’ mala wî temaśe bikim. Di nav du salên xwa yên dawiyê da ez hema li paś Zangeha Bern’ê, di odeyeke pićuk da, li kolana Falkenweg 8 cî buyî bum. Zangeh źi mala min qasî sed mêtro dur bu.

Bern baźarekî pićuk u pirr aram e. Sosret e, meriv dibêźe qey dem u mekan li Bern’ê naguhere. Gava meriv di nav wan kolan u avahiyên kevin ra derbaz dibe, meriv dibêźe qey razeke veśartî di nav wan da hee ye.

Pirtukxaneya Baźêr, ku li taxa baźarê kevin bu, wekî miknetis ez berbi xwa va dikiśandim. Hingê hîn înternêt tune bu. Meriv pirtuk tenê bi kartên dagirtî dikariya sîparîś bidaya.

Gava ez roźekê bi tesedufî rastî ferhenga pirtuka Avesta’yê hatim, źiyana min źi binî va guheriya.

Źi piśtî ku min ferheng sîparîś daa, u bi qasî seetekê li bendê mam, min ew girt u bi lez daketim salona xwandinê. Li ciyekî vala runiśtim, min lempe vêxist u l’ peyvan mêze kir. Min dixwast tiśtekî b’ min nas di nav wê ferhengê da bibînim. Min dizaniya ku ez ê di nav wê da tiśtekî nas peyda bikim.

Xalê me Ferdinand Justi ew ferheng di sala 1864an da daye ćapê.

Paśê min mêze kir ku di bin gelek peyvên Avesta’yê da xalê me peyvên kurdî źî daye.

Źi piśtî demekê ez rabum ser xwa u ćum resepsiyonê, min ê destur bixwasta źibo ku min bikariya ew ferheng bi xwa ra bibira malê.

Bi destura canikan min ferhenga xwa kir nav turika xwa u derketim der.

Ez ewqas bextewar bum.

Bê hemdî min carina destê xwa dibir u datîniya ser turika xwa.

Min xwa bi xwa ra digot, vê gavê ez dizanim ez źi ku têm.

Kolana mala xalê me Einstein, ku ez di nav ra derbaz dibum, min źi bîr kirî bu.

Xewnên Peritî

Êspir - Erzêrom

Em ê źi van xewnan dernekevin
  bi hêsanî

Keśtiyên me yên sedsalî

  śewitandine tê da

10.04.2015, 09:40s

Zmanek U Furtek Cixare

Bandora alkoholê ya ku li ser rewśa meriv ya ruhî hee ye, kêm-zêde herkes pê dizane.

Ez dibêźim bandora maddeyên hiśber ya li ser mêźiyê meriv źî tê nasîn.

Lê mesele tenê bi alkohol u maddeyên hiśber va sînor kirî nîn e. Gelek tiśtên ku em di źiyana xwa ya roźane da dixwin u vedixwin źî bi eynî hawî tesîrê li ser rewśa me ya ruhî dikin.

Tiśt hee ne ku em źê gelek hez dikin. Mesele xwarinên xwaśik, śîrîniyên bi tam, vexwarinên ku me afrodîze dikin.

Kî dibêźê ew ćay u qehwê venaxwe?

Tiśt hee ne ku em źê hîć hez nakin, loma źî em xwarin u vexwarinên weha ćênakin, mesele tiśtên pirr tahl, tirś, tuź u śor.

Hem meriv u hem źî heywan di vê miźarê da hessas in.

Em berê xwa bidin kartofan / kartolan.

Źi kartofan ćîpan (kartofên sorkirî) ćêdikin, yanî dibrêśin. Helbet mesele tenê bi braśtinê / sorkirinê va namîne. Gelek biharatan źî bi kar tînin, źibo ku tameke baś bidin ćîpan.

Ne tenê maddeyên hiśber, xwarin u vexwarinên ćêkirî źî di nav mêźiyê meriv da dibin sebeba belavkirina hormonên kêfxwaśî u bextewariyê.

Însan hee ne bi dîtina alkoholo, însan hee ne bi dîtina cixareyan, însan hee ne bi dîtina śîrîniyan pirr kêfxwaś dibin. Mêźiyê wan kesan di nav kêliyeke pirr kurt da dikeve nav rewśeke awarte. Daxwaza bi karanîna maddeyên hiśber temamê bedena wan kesan dixe bin desthilatdariya xwa.

Ćaya ku kurd wekî avê vedixwin, ne ewqas mehsum e.

Lê dîsan źî ez dibêźim em îro xweziya xwa bi ćayê tînin. Em ê sibeh u dusibeh źî xweziya xwa bi ćayê b’înin.

Li bakurê Kurdistan’ê kurd ketumî bune.

Gava kurdek bi zmanê tirkan dipeyîve, mîna dîtina alkohol, cixare, ćay, qehwe u maddeyên hiśber, xwa ewqas bextewar u kêfxwaś hîss dike.

Zmanê kurdî di ser u ruhê kurdan da buye wekî sembola zirar u ziyana ebediyen.

Gava kurd bi zmanê kurdî ra rubiru dimînin, źi niśkê va dibin beranekî înternêsyonalîst, dibin gurekî misilman u dest źi zmanê kurdî u ćîroka heft ecdadê xwa diśon.

Źixwa pêwistiya beran u guran bi zmanekî netewî tun e, dibêzin.

Lê ći îroniyeke qaćax u serxwaś e ku, gava ew kurdê hanê zmanê tirk, ereb u farsan dibînin, dibin wekî dêlegurên li ber nêreguran.